19 jan 2022

Samenwerkingsfederalisme moet de controle op wapendoorvoer verbeteren

Tijdens de commissievergadering van 19 januari 2022 heeft Dieter Van Besien de minister van Financiën ondervraagd over de controle op de wapendoorvoer in België. "Wapendoorvoer" betekent het vervoer van wapens door Belgisch grondgebied naar een bestemming buiten België. Het gaat dus niet over de wapenexport van in België geproduceerde wapens. Door internationale regelgeving heeft België verschillende controleverplichtingen wat betreft de doorvoer van wapens. In België wordt wapendoorvoer vergund door Gewestelijke controleurs (alleen de Vlaamse overheid heeft hierrond echter wetgeving aangenomen), maar zou de controle op het respecteren van de vergunningsvoorwaarden moeten gebeuren door de (federale) douane. Helaas blijkt uit rapporten van onder meer het Vlaams Vredesinstituut dat deze verschillende overheden in de praktijk niet voldoende samenwerken. Hierdoor dreigt een deel van de wapendoorvoer zich te verplaatsen naar landen met minder strenge vergunningsvoorwaarden. Een ander deel van deze handelsstromen dreigt zich ondergronds te verplaatsen, waardoor controle op hun bestemming en gebruik volledig onbestaand zal zijn, en de economie die buiten overheidscontrole staat - met alle risico's van dien - vergroot.

Mijn vragen aan de minister

In december jongstleden werden de conclusies van het verslag Wapenhandel 2020 en het rapport 'Onder de radar' van het Vlaams Vredesinstituut besproken in het Vlaams Parlement. Het Instituut stelt in haar rapport verschillende gebreken vast wat betreft de controle van wapendoorvoer in Vlaanderen. Die controle betreft wapens die over Vlaams grondgebied vervoerd worden naar andere landen, waar ze dan vervolgens geëxporteerd worden. Over deze controles zegt het Vlaams Vredesinstituut: "Doorvoercontroles versterken de controle van de overheid over wapens op momenten waar deze kwetsbaar zijn om afgewend te worden naar ongewenste eindgebruikers of illegale wapenmarkten. Op die manier is doorvoercontrole essentieel in de beveiliging van de globale toevoerketen."

Uit het rapport blijkt duidelijk dat het versterken van deze controles belangrijk is voor het naleven van bepaalde strategische en mensenrechtenverplichtingen van ons land. Hierbij valt op te merken dat het probleem in de doorvoercontrole zich niet zozeer situeert bij de normen, maar wel bij de effectieve uitvoering van de controle. Hierbij is de rol van de douane belangrijk, aangezien die als toezichthouder van handelsstromen verdachte doorvoer moet identificeren, daarop toezicht moet houden en de naleving van de vergunningsvoorwaarden moet opvolgen. Aangezien de vergunningen en de vergunningsvoorwaarden worden opgesteld door de Vlaamse autoriteiten, is een goede samenwerking tussen deze diensten natuurlijk heel belangrijk. Daarover heb ik de volgende vragen aan u.

Bent u op de hoogte van het verslag Wapenhandel 2020 van het Vlaams Vredesinstituut en meer recente publicaties, en gaat u akkoord met de voornaamste conclusies uit dat rapport?

Waar situeert u zelf de moeilijkheden in de huidige samenwerking tussen de douane en de betrokken Vlaamse entiteiten die de vergunningen opstellen, en bestaan er soortgelijke moeilijkheden tussen de federale douane en de Waalse toezichthouders?

Is het proces om tot een interfederaal samenwerkingsakkoord te komen tussen de federale douane en de relevante Vlaamse toezichthouders reeds opgestart? Indien dat zo is, hoever staat dat? Indien niet, wanneer zal dat proces opgestart worden?

Het antwoord van de minister

Het advies bij het jaarlijkse verslag van de Vlaamse regering aan het Vlaams Parlement over de verstrekte en geweigerde vergunningen voor wapens, munitie en speciaal voor militair gebruik dienstig materiaal en daaraan verbonden technologie, en het rapport 'Onder de radar –  Doorvoer van militaire goederen: van vergunnen tot controleren', zijn mijn administratie inderdaad bekend.

Specifiek aangaande de conclusies die onder mijn bevoegdheid vallen, kan ik meegeven dat de algemene administratie Douane en Accijnzen een zeer uitgebreid gamma aan fiscale en niet-fiscale taken heeft. Al die taken worden uitgevoerd in functie van de ingestelde prioriteiten, rekening houdend met de beschikbare middelen. Binnen de strategische beleidsdomeinen van de algemene administratie is de focus op strategische goederen een van de prioriteiten.

Mijn administratie onderschrijft ook de conclusie dat moet worden voorzien in een verdere uitbouw van samenwerking tussen douane- en exportcontrolediensten. De douaneadministratie zal zich verder inzetten op een formele samenwerking in dat kader.

Zendingen en doorvoer zonder overlading dienen niet wettelijk verplicht aangemeld te worden bij onze Douane en Accijnzen, waardoor controle daarop bijzonder moeilijk is. Douane en Accijnzen is voor de controle op die zendingen afhankelijk van de aansturing van de betrokken bevoegde autoriteiten. Deze uitdaging doet zich niet voor bij de Waalse toezichthouder, aangezien doorvoer zonder overlading op Waals grondgebied niet vergunningsplichtig is. De regionalisering van de wapenwet van 5 augustus 1991 heeft ertoe geleid dat een gebrek aan wettelijke coördinatie is ontstaan. De verschillende pogingen om dat op te lossen met een samenwerkingsakkoord hebben niet tot een oplossing geleid.

In 2015 heeft het Overlegcomité de opdracht gegeven tot de oprichting en mandatering van een werkgroep met het oog op interfederale afspraken over de handhaving van de gewestelijke regelgeving betreffende de invoer, uitvoer en doorvoer van strategische goederen.

In september 2017 heeft een laatste overleg plaatsgevonden, waarbij vanuit de bevoegde autoriteiten een gezamenlijk initiatief van alle Gewesten zou vertrekken naar het federale niveau om dat politiek te beslechten, maar ik heb geen verdere informatie over de actuele status daarvan.

Daarnaast wordt er naar aanleiding van concrete casussen sinds het decreet uiteraard verder informeel overleg gepleegd.

Mijn repliek

Mijnheer de minister, bedankt voor uw antwoord. Wat ik reeds wist, wordt door uw antwoord voor een stuk bevestigd. Wij leven in een bijzonder ingewikkeld land. Een land als het onze heeft goede afspraken nodig om taken, verdeeld over verschillende entiteiten, goed op elkaar af te stemmen. Dat is zeker belangrijk in het kader van wapenvervoer of strategische goederen, omdat het falen van het systeem op dat gebied kan leiden tot zeer gevaarlijke toestanden.

U zegt dat er een interfederale werkgroep is opgericht om afspraken te maken en dat er in 2017 een laatste vergadering heeft plaatsgevonden. Het verbaast me dat sindsdien niemand nog weet wat er gebeurd is met die afspraken, met dat verslag of met de opvolging daarvan. Daarom denk ik dat het nodig is om daar wat aandacht aan te besteden, om te bekijken of we dat terug wat kunnen ordenen en er structuur in kunnen brengen. Op die manier kan de situatie verbeterd worden. Vanuit het Parlement wil ik daar uiteraard aan meewerken. Ik hoop dan ook dat toekomstige rapporten van bijvoorbeeld het Vlaams Vredesinstituut een positiever resultaat zullen presenteren dan het huidige.

Conclusie

Dit belangrijk dossier is tot nu toe niet opgepikt door andere parlementsleden. In de beleidsnota's van de minister van Financiën kan ik ook geen bepalingen terugvinden over het versterken van de rol van de douane met betrekking tot de wapendoorvoer en van de samenwerking tussen de douane en de Vlaamse bevoegde autoriteiten. Het is dankzij de goede samenwerking binnen mijn eigen partij, en specifiek met partijgenoot Staf Aerts, dat ik dit nu bij de minister heb kunnen aankaarten.

Ik zal verzekeren dat dit belangrijk dossier niet opnieuw in de vergeetput belandt. De controle op de wapenhandel is te belangrijk. Als de wapenhandel onder de radar gebeurt door het falen van de overlegstructuren creëert dit talloze potentiële gevaren.

Reacties

Vennligst sjekk din e-post og klikk på lenken for å bekrefte din nye e-postadresse.
Cookies op groen.be

Groen gebruikt functionele en analytische cookies die noodzakelijk zijn om de website goed te laten functioneren. Deze cookies verwerken geen persoonsgegevens en hier is geen toestemming voor nodig.

Als je daarvoor toestemming geeft, maken we ook gebruik van marketingcookies. Die stellen ons in staat om de website beter af te stemmen op jouw voorkeuren.

Je kunt je instellingen altijd weer wijzigen op de pagina over de cookies.

Voorkeuren aanpassen
Alle cookies accepteren